Bloog Wirtualna Polska
Są 1 132 903 bloogi | losowy blog | inne blogi | zaloguj się | załóż bloga
Kanał ATOM Kanał RSS
Kategorie

Taksonomia celów kształcenia

niedziela, 25 kwietnia 2010 18:22
Skocz do komentarzy
<!-- @page { size: 21cm 29.7cm; margin: 2cm } P { margin-bottom: 0.21cm } EM { font-style: italic } -->

                                                                     TAKSONOMIA CELÓW KSZTACŁCENIA


 

  1. Sam termin taksonomii zaczerpnięty został z biologii, gdzie oznacza naukę o zasadach klasyfikacji gatunków zwierzęcych i roślinnych.

 

Okoń odnosi ten termin także do określenia i klasyfikacji celów kształcenia i wychowania.

 

Popularyzację taksonomii edukacyjnej zapoczątkował Benjamin S. Bloom, który już w 1956 roku opublikował pierwszą pracę na ten temat.(1)

 

  1.  
    1. Autorzy taksonomii wyodrębniają dziedziny celów:

      A) Poznawaczą,

      B) Emocjonalną,

      C) Psychomotoryczną.

 

 

 

Ad. A.
W dziedzinie poznawczej wyodrębniono 6 kategorii :

1.wiadomości,

2.analiza,

3.synteza,

4.rozumienie,

5.zastosowanie,

6.ocena.

 

Są to poznawcze cele kształcenia.

  • Pierwszym jest opanowanie przez uczniów wiadomości różnego rodzaju, np. Fakty, daty, terminy,prawa, teorie itd.

  • Drugą kategorią jest analiza w formie umiejętności dokonywania podziału całości na elementy, ustalenia ich hierarchii i wzajemnych stosunków.

  • Trzecią kategorię – syntezę – niektórzy łączą z drugą w "analizę i syntezę" , ale ma ona własne, odrębne podstawy, którymi są umiejętności tworzenia całości z danych elementów w celu uzyskania nowej struktury, wytworzenia własnego dzieła, opracowania planu działania, stworzenia obrazu całości na podstawie właściwych danych.

  • Rozumienie to czwarta kategoria jako rezultat analizy i syntezy. Rozumienie to tworzenie nowej wartości na podstawie przeprowadzania analizy i syntezy, to umiejętności interpretacji i transferu treści z pewnego układu na inny. Z rozumieniem łączy się również umiejętność wyciągania wniosków, przewidywania, wyróżniania, określania a nawet rysowania.

  • Piątym poziomem taksonomii poznawczej jest zastosowanie. Wyraża je umiejętność generalizowania, rozwijania, organizowania i zwyczajnego zastosowania wiedzy. Z właściwego zastosowania uzyskujemy : wyniki, zasady, wnioski, teorie, zjawiska, itp.

  • Szósty poziom to ocenianie w kategoriach wartości wewnętrznych i zewnętrznych tak poznawanego materiału, jak i metod przewidywanych w celach kształcenia. Ocenianie wymaga umiejętności oceny, podejmowania decyzji, polemizowania, dokumentowania i rozważania.

  • WNIOSKI : Przedstawiona taksonomia z zakresu wiedzy wyrażonej w wiadomościach nie zswiera bezpośrednio intelektualnych umiejętności oraz procesów poznawczych. Pomija myślenie, zainteresowania, motywy, uwagę, a nawet wyobraźnię.(2)

 

Ad.B.

 

Drugą dziedziną jest sfera emocjonalna. W rezultacie utworzono jej 5 kategorii :

 

  • Pierwszą stanowi odbiór bodźców emocjonalnych z odpowiednim nastawieniem i chęcią odebrania, a także z uwagą wybiórczą lub dowolnie skierowaną. W rezultacie uczący się powinien poznać i przyswoić ze zrozumieniem widoki, dźwięki, wydarzenia, układy, rozmiary, alternatywy i odpowiedzi.

  • Recepcja bodźców emocjonalnych to pierwsza kategoria, drugą jest działanie z wyrażaniem na nie zgody, z chęcią działania i zadowoleniem z podjętego działania.

  • Poza recepcją i działaniem trzecią sferą hest wartościowanie. Obejmuje ono akceptację wartości, wiarę w określone wartości, zaangażowanie w nie i poświęcenie im.

  • Wyrażenie wartości prowadzi do ich systematyzacjim co stanowi czwartą kategorię taksonomiczną zmian emocjonalnych. Systematyzacja obejmuje pojęciowe ujęcie wartości oraz tworzenie systemu wartości.

  • Piątym, najwyższym poziomem sfery emocjonalnej jest wybór własnego, stałego systemu wartości. Jemu podporządkowuje się postępowaniu i ogół poczynań. A system tych wartości przechodzi w światopogląd.

  • WNIOSKI : W taksonomii tej wyraźnie występuje recepcja i świadome akceptowanie. Brak przeżywania wartości i wynikającej z niej satysfakcji estetycznej lub moralnej. Zmysłowe spostrzeżenie wartości przechodzi w przeżycie estetyczne, a to zapewnia wzruszenie i zmianę w osobowości.(3)

 

Ad.C.

 

Trzecią dziedziną jest sfera psychomotoryczna zaczynająca się od percepcji przez obserwowanie działań osób bardziej doświadczonych.

- Percepcja służy rozummieniu złożonego działania i jego kolejnych etapów, świadomości / techniki i oddziaływanie instrukcji działania.

- Drugim poziomem jest naśladownictwo kierowane obserwacją i wykonywanie działań pod kierunkiem.

  • Trzeci poziom to ćwiczenia, które dzięki obserwacji i naśladownictwu prowadzą do nawyku sprawnego wykonywania.

  • Czwarty etap to automatyzacja czynności.

  • Piąty to jej perfekcyjne wykonywanie z wprowadzeniem modyfikacji zależnie od nowych założeń.

 

 

WNIOSKI : jest to sfera najmniej rozbudowanataksonomicznie, ale wyodrębnia 5 etapów i pozwala świadomie kierować procesem kształcenia oraz jego kontrolą, a także oceną. Taksonomia, poza analizą i klasyfikacją zadań dydaktycznych, określały nie tylko wskazania do kształcenia, ale także do kontroli. W ten sposób kontrola pozwala porównywać wszystkie rezultaty z założonymi celami i oczekiwaniami edukacyjnymi.(4)

 

3.Taksonomia jest środkiem koordynowania bieżąco uzyskiwanych rezultatów szczegółowych z ideałami programującymi czynności kształcenia. Za pośrednictwem taksomomii nauczyciel może uzyskiwać dwa podstawowe rodzaje informacji sterującej:

 

  1. Informację kategorialną ( jakościową) obejmującą informacje o tym , czy bieżące czynności i ich cząstkowe wyniki zmierzają we właściwym kierunku, zgodnym z zaplanowanym.

  2. Informację parametryczną ( ilościową) pozwalającą odpowiedzieć na wiele szczególowych pytań o to, czy zakres, trwałość i struktura wiedzy sa zadowalające.(5)

 

4.W dydaktyce pod pojęciem taksonomii celów edukacyjnych rozumie się hierarchiczne ich uporządkowanie charakteryzujące się: poprawnością terminologii dydaktycznej, zwięzłością i jasnością haseł, zdefiniowaniem kategorii celów ( z przykładami zadań), jednoznacznym powiązaniem poszczególnych kategorii z czynnościami uczenia się. Jest to opis celów edukacji szkolnej w kategoriach hierarchicznie uporządkowanych schematów klasyfikacyjnych.(6)

 

 

5.Kryteria identyfikacji wszystkich taksonomii wg. CZ.S.Nosala:

 

  • cechy sytuacji dydaktycznej,

  • poziomy organizacji procesów informacyjno-komunikacyjnych uczącego sie,

  • typy i poziomy organizacji procesów kontrolno-programujących (regulacyjnych),

  • rodzaje materiału nauczania (treść- forma)

  • typologie wyników końcowych (efektów nauczania).

 

Kryteria te ukazują zakres i rodzaje trudności w konstruowaniu taksonomii oraz tłumaczą dlaczego nie istnieje jedna prosta taksonomia.(7)

 

 

6.Koncepcją taksonomiczną, odnoszącą się do wyników końcowych jest projekt W. Okonia wyprowadzony z teorii wielostronnego kształcenia. Obejmuje ona 4 poziomy celów kształcenia:

 

  1. Wiadomości o faktach i zależnościach między nimi.

  2. Rozwiązywanie zagadnień teoretycznych i praktycznych.

  3. Samodzielne dokonywanie oceny.

  4. Samodzielne stosowanie wiedzy w nowych sytuacjach.

 

Kategorie te nie obejmują wszystkich celów kształcenia, lecz tylko te, które mogą być poddane pomiarowi i to pomiarowi za pomocą testów dydaktycznych. Stanowią one ogólne kryteria oceny efektów uczenia się i każde z tych kryteriów może być rozwinięte.(8)

 

 

7.Taksonomię celów edukacji szkolnej K.Denka charakteryzuje odpowiedniość w stosunku do wymagań modelu wykształconego Polaka, wielowymiarowość i komplementarne traktowanie w niej dyspozycji kierunkowych i instrumentalnych, kształtowanych u uczniów. Obejmuje ona następujące kategorie:

 

  1. Wiadomości.

  2. Umiejętność dostrzegania zjawisk i formułowania uogólnień.

  3. Umiejętności standaryzowane( stereotypowe).

  4. Umiejętności niestandaryzowane( niestereotypowe).

  5. Aktwność społeczno- zawodowa.

 

Cele formułowania wg, tej taksonomii mogą służyć zdobywaniu przez uczniów kwalifikacji wielowymiarowych i zawodowych, społecznych, moralnych, przygotowania do pracy i do życia. Umożliwiają one nie tylko przystosowanie do rzeczywiśtości, ale także jej przekształcanie i doskonalenie. Stara się również uwzględnić wielostronne podejście do procesu kształcenia, respektowanie jakościowej modyfikacji postępów w nauce i ich pomiar oraz formułowanie celów operacyjnych.(9)

 

 

8.B. Niemierka po raz pierwszy swoją taksonomię przedstawił w książce "ABC testów osiągnięć szkolnych". Odnosi się ona do taksonomii celów nauczania. Obejmuje ona dwa poziomy celów: " wiadomości" i "umiejętności". Każdy poziom posiada po dwie kategorie celów.

 

  1.  
    1.  
      1.  
        1.  
          1.  
            1.  
              1.  
                1. Poziom- Wiadomości

Kategoria:

 

A)Zapamiętanie wiadomości- wiadomości moga dot. Terminologii, faktów, praw i teorii naukowych, konwencji i klasyfikacji, kryteriów eceny, zasad działania, procedur i algorytmów, metodologii badań. Uczeń w każdym wypadku uzyskuje gotową wiedzę, wymagającą co najwyżej pewnego przegrupowania dla powiązania z wiedzą poprzednio uzyskaną. Wiadomości są zapamiętane, gdy uczeń jest w stanie odszukać je w pamięci, sprawdzić kompletność i ewentualnie uzupełnić, przedstawić w formie ustnej lub pisemnej albo wykorzystać w praktycznym działaniu. Na uwagę zasługują wiadomości dot. sposobów działania, to jest rozpoznawania sytuacji, formułowania planu działania, modyfikacji działania stosownie do okoliczności, oceny wyników działania. Uczeń powinien nam powiedzieć lub pokazać ,"jak to zrobić", ale niekoniecznie musi umieć wykonać daną czynność. Tego rodzaju wiadomości praktyczne rzadko są zawarte w podręcznikach. Zdobywa się je przez przekaz ustny i przez obserwację czyjegoś lub własnego działania.

 

B)Zrozumienie wiadomości- obejmuje elementarny poziom zrozumienia, pozwalający na operowanie wiadomością w zakresie uznanym za niezbędnym na danym szczeblu nauczania przedmiotu. Główne rodzaje wymaganych operacji są następujące:

 

  1. Tłumaczenie- polega na przedstawnieniu wiadomości" swoimi słowami" lub w innej formie, niż były podane( słownej, symbolicznej, graficznej, ruchowej).

  2. Interpretacja- polegająca na syntetycznym ujęciu( streszczeniu) danych wiadomości i porównaniu ich z innymi wiadomościami.

  3. Ekstrapolacja- polegająca na " przedłużeniu" opisu zjawiska lub ciągu wydarzeń na inne sytuacje, równoległe lub przyszłe. Informacja może być pamiętana przez ucznie lub dostarczona mu na poczekaniu.

 

II.Poziom- Umiejętności

 

Kategoria:

 

C) Zastosowanie wiadomości w sytuacjach typowych- jest to osiągnięcie wyniku o bezpośrednim lub potencjalnym znaczeniu praktycznym, oparte na prawidłowym zrozumieniu sytuacji, dostępnych danych, zasad i procedur działania oraz rodzaju oczekiwanego rozwiązania. Skuteczność czynności wyraża się tu trafnością i dokładnością wyniku. Sytuacja, w której czynność jest wykonywana, nie powinna odbiegać od sytuacji, w jakiej czynność była ćwiczona. Także wzór czynności opanowany w toku ćw. nie powinien ulegać zbyt daleko idącym modyfikacjom.

 

D) Zastosowanie wiadomości w sytuacjach problemowych- obejmuje złożone procesy umysłowe służące znalezieniu potrzebnego rozwiązania w sytuacji zasadniczo nowej dla ucznia. Są tu wykorzystywane wiadomości z różnych dziedzin, a rozwiązanie jest zawsze w pewnym stopniu twórcze. Na zastosowanie wiadomości w sytuacjach problemowych składają się 3 główne rodzaje czynności:

 

  1. Analiza- polegająca na wyróznieniu elemantów i związków między elem. Jakiegoś stanu rzeczy lub jakiejś wypowiedzi oraz na odtworzeniu struktury tej całości..

  2. Synteza- polegająca na zbudowaniu modelu przeanalizowanej całości, ujęciu jej właściwości w oryginalnie ustrukturowanej wypowiedzi lub zaprojektowaniu systemu szczegółowych działań.

  3. Ocena- polegająca na wartościowaniu stanu rzeczy i wyniku działań przez porównanie ich z odpowiednimi modelami oraz przez odwołanie się do właściwych kryteriów teoretycznych.

 

 

Taksonomia B.Niemierki zachowuje hierarchiczność układu. Jej cechą jets też ogólność, która może być uważana za zaletę, ponieważ stwarza dość szerokie możliwości jej wykorzystania. Z drugiej strony stosowanie tej taksonomii jest łatwe, pod warunkiem, że poprawnie ustali się podział sytuacji na typowe i problemowe.(10)

 

 

 

 

 

Przypisy do notatki:

 

  1. Józef Półturzycki, Dydaktyka dla nauczycieli, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 1996, str. 51

  2. Józef Półturzycki, Dydaktyka dla nauczycieli, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 1996, str. 52-53

  3. Józef Półturzycki, Dydaktyka dla nauczycieli, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 1996, str. 53-54

  4. Józef Półturzycki, Dydaktyka dla nauczycieli, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 1996, str. 54-55

  5. F. Bereźnicki, Dydaktyka kształcenia ogólnego, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2007, str. 90

  6. F. Bereźnicki, Dydaktyka kształcenia ogólnego, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2007, str. 91

  7. F. Bereźnicki, Dydaktyka kształcenia ogólnego, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2007, str. 92

  8. F. Bereźnicki, Dydaktyka kształcenia ogólnego, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2007, str. 100

  9. F. Bereźnicki, Dydaktyka kształcenia ogólnego, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2007, str. 100-103

    (10) F. Bereźnicki, Dydaktyka kształcenia ogólnego, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2007, str. 103-106

 

Bibliografia:

1.Józef Półturzycki, Dydaktyka dla nauczycieli, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 1996;

2.F. Bereźnicki, Dydaktyka kształcenia ogólnego, Wydawnictwo Impuls, Kraków 2007;

 

 

 

Notatkę sporządziły: Kukla Karolina, Kukla Magdalena

Podziel się
oceń
3
0


wtorek, 23 grudnia 2014

Licznik odwiedzin:  36 103  

Kalendarz

« grudzień »
pn wt śr cz pt sb nd
01020304050607
08091011121314
15161718192021
22232425262728
293031    

Archiwum

Głosuj na bloog






zobacz wyniki

Wyszukaj

Wpisz szukaną frazę i kliknij Szukaj:

Subskrypcja

Wpisz swój adres e-mail aby otrzymywać info o nowym wpisie:

Statystyki

Odwiedziny: 36103

Lubię to

Więcej w serwisach WP

Bloog.pl

Bloog.pl